Museu Nacional d'Art de Catalunya

Het Museu Nacional d'Art de Catalunya (MNAC) heeft één van de mooiste verzamelingen middeleeuwse kunst in Europa.

Het museum

Het museum kreeg een impuls nadat in 2004 twee belangrijke kunstverzamelingen hier werden gehuisvest: de Thyssen-Bornemisza-collectie van Europese meesterwerken en een grote hoeveelheid 19e- en 20e-eeuwse Catalaanse schilderijen, beelden en meubelen. Het is gevestigd in het Palau Nacional, een imitatie-barokpaleis met een mooie koepel ooit gebouwd voor de Tentoonstelling van 1929.

Samen met enkele mooie voorbeelden van Catalaans-gotische kunst, twee onbetaalbare collecties van oude Europese meesterwerken en een expositie van modernere kunst, levendige romaanse fresco's, gered uit vervallende Pyrenese kerken, vullen de fresco's het merendeel van de grote zalen van het museum. Die zijn verbluffend mooi ontworpen door Gae Autenti "de Italiaanse architect die een oud station in Parijs omgetoverd heeft tot het veelgeprezen Musée d'Orsay". Een extra attractie is het adembenemende uitzicht van het terras over Plaça d'España en de daken van de huizen tot aan de berg Tibidabo.

Romaanse zalen

U zou chronologisch kunnen beginnen met de romaanse afdelingen, verdeeld in ambits, ofwel gebieden, en niet in zalen. In elke ambit is een informatieve plattegrond met daarop de locatie van de kerken, schaalmodellen, foto's en een goede uitleg in het Engels en Catalaans.

De romaanse kunst valt op door zijn eenvoud. In de Middeleeuwen waren vele Catalaanse dorpelingen analfabeet en de kerkmuren werden gebruikt als een bont verhalenboek, de bijbel van de arme man, versierd met kinderlijke plaatjes. Neem bijvoorbeeld de apsis van Santa Maria d'Àneu (ambit III), gered uit een afgelegen vallei in de Pyreneeën: de alwetende ogen op de gestileerde engelenvleugeltjes zijn krachtige symbolen voor Gods macht.

Het hoogtepunt is echter voor iedereen de serie muurschilderingen van Sant Climent de Taüll (ambit V) uit 1123, maar nog even sprankelend als toen ze geschilderd werden. De figuur van Christus Majesteit in de centrale apsis is imposant expressief met grote ogen, golvend haar en een boek in zijn linkerhand waarop de woorden Ego Sum Lux Mundi (Ik ben het licht van de wereld).

Gotische zalen

Aan de andere kant van de centrale hal liggen de gotische zalen, ook verdeeld in ambits. Eerst enkele kleurrijke muurschilderingen, eerder middeleeuwse komische stripverhalen, met betrekking tot de Catalaanse inname van Mallorca in 1229. Ze zijn gered uit enkele paleizen aan de Carrer de Montcada in Barcelona, waar nu het Museu Picasso is. De volgende ruimten bevatten voorwerpen die uiteenlopen van kisten en beelden tot munten en kabinetten en bovendien een mooie verzameling merendeels religieuze schilderijen uit Catalonië en elders in Europa.

Eén van de hoogtepunten, het retabel van Santa Barbara (ambit VIII), toegeschreven aan Gonçal Peris Sarria, is een magische uitbarsting van kleuren en bladgoud en erbij passende sprookjesachtige kasteeltorentjes. De ganzenveer van de heilige en zijn fijne kroon zijn met subtiele penseelstreken neergezet.

In ambit XII moet u vooral letten op Jaume Huguets retabel van Sint-Michaël en Sint-Stefanus, dat als één van de mooiste voorbeelden van gotische kunst beschouwd wordt. Door de rijke kleding en insectachtige vleugels maakt het grote indruk, maar het retabel blijft ook wat ongrijpbaar.

Verplicht voor iedereen

De vijf topstukken in dit prachtige museum zijn:

• De apsis van Santa Maria d'Àneu (romaans, ambit III).
• De schilderijen van Sant Climent de Taüll (romaans, ambit V).
• Fra Angelico's temperapaneel Madonna van de nederigheid (Thyssen-Bornemisza-collectie).
• Jaume Huguets retabel van Sint-Michaël (ambit XII).
• Meubilair ontworpen door Gaudí­ (19e- en 20e-eeuwse kunst, zalen X-XIII).

Collectie Thyssen-Bornemisza en Cambà-legaat

In de jaren 1920 en 1930 bracht de invloedrijke Duitse industrieel baron Heinrich een sublieme collectie Europese kunst bijeen. Zijn zoon, baron Hans Heinrich Thyssen-Bornemisza de Kaszon, schonk de collectie aan een nationaal museum en in 1993 kocht de Spaanse staat de verzameling. Het grootste deel ervan werd in Madrid ondergebracht, maar een deel van de schat bleef in Barcelona, eerst in het Monestir, waar vandaan het eind 2004werd verplaatst.

In de lange zaal zijn de schilderijen chronologisch gerangschikt. Bij binnenkomst begint de expositie rechts met het Italiaanse Trecento (14e eeuw), gevolgd door de Italiaanse 15e en 16e eeuw. Op de achtermuur komt aan Fra Angelico's temperaschilderij Madonna van de nederigheid (ca. 1435) de ereplaats toe. Het majestueuze schilderij is met zijn harmonieuze compositie, Maria's blauwe gewaad en de prachtige lelie die haar door Jezus als kind wordt aangeboden, volmaakt.

De geboorte van Christus (1325) door Taddeo Gaddi en de Madonna met kind (1340-1345) door Bernardo Daddi, een leerling van Giotto, zijn prachtige voorbeelden van de eenvoud van de 14e-eeuwse Italiaanse kunst, ondanks het overvloedig gebruik van goudverf. Lorenzo Monaco's harmonieuze temperapaneel Madonna met kind en zes engelen (1415-1420) getuigt van een diepe emotie, terwijl Veronese's Annunciatie (1570) een decoratief lyrisch werk is dat het triomfantelijke monumentalisme van de 16e eeuw samenvat.

Een kleinere, maar niet minder belangrijke collectie schilderijen werd door de invloedrijke familie Cambà aan Barcelona geschonken; het omvat werk van Tiepolo, Goya en Rubens. De collectie is gehuisvest in haar eigen zalen aan het eind van de gotische galerijen.

19e- en 20e-eeuwse kunst

Deze collectie bestrijkt de periode van 1800 tot de Burgeroorlog en loopt uiteen van neo-classicisme, romantiek en van realisme tot modernisme en noucentisme. Het terugvallen in de Catalaanse kunst op klassieke vormen als verzet tegen de vloeiende vorm en de "decadentie" van het modernisme. De verzameling omvat schilderijen, sculpturen en meubilair van enkele grote Catalaanse kunstenaars en vaklieden. Let goed op het werk van Santiago Rusiñol (1861- 1931), een bohémien die in Sitges terechtkwam, en zijn tijdgenoot Ramon Casas (1866 - 1932): zij inspireerden de eerste modernistische schilders met hun aansprekende Parijse werk, respectievelijk Laboratory at La Galette (1890) en Plein Air (1890).

In de volgende zaal hangt het in beigetinten gehouden portret van Casas zelf samen met Pere Romeu op een tandem (1897) symbolisch geworden voor de kunst in Barcelona rond 1900. Een contrast vormt Josep Clara (1878 - 1958). Zijn Verpozing, de zuiverste vormen in marmer, gemaakt voor de Internationale Tentoonstelling in 1929, vindt u in de Clarazaal.

Beste tips

• Als u tijd tekort hebt, concentreer u dan op de romaanse fresco's, de enige objecten in het musem die werkelijk van wereldklasse zijn.
• MNAC's restaurant Oleum ligt in de troonzaal met mooi uitzicht op de stad, maar misschien wandelt u liever even naar het nieuwe CaixaForum; dinsdag - zondag 10.00 - 20.00 uur). Het speciale menu biedt een keus aan Catalaanse gerechten.

Verborgen juweeltje

• Soms worden beneden kunstexposities georganiseerd die meer dan de moeite waard zijn, als u tijd hebt.