Aya Sofya Camii

De Aya Sofya Camii met zijn verbluffende Byzantijnse mozaïeken combineert op unieke wijze adembenemende christelijke en islamitische architectuur.

De Aya Sofya Camii met zijn verbluffende Byzantijnse mozaïeken combineert op unieke wijze adembenemende christelijke en islamitische architectuur. Het gebouw heeft ook een historische betekenis: bij de inwijding in de 6e eeuw werd deze 'kerk van de Heilige Wijsheid' beschouwd als Gods troon op aarde. Toen Constantinopel in islamitische handen viel, werd de kerk een moskee. De elegante vormgeving werd een voorbeeld voor alle religieuze gebouwen in het Ottomaanse Rijk.

Van kerk naar moskee

Toen de Aya Sofya in 532 werd gebouwd, beval keizer Justinianus om geen moeite te sparen. De kerk moest het juweel worden op de christelijke kroon, een symbool van de rijkdom en de macht van het Byzantijnse Rijk. Justinianus reisde langs oude steden van Klein-Azië, op zoek naar geschikte materialen. Hij stal onder meer zuilen van de tempel van Artemis in Ephesos. Hij stelde ook de beste mozaïek- en frescoschilders aan om het interieur te decoreren. Zijn creatie, met een enorme, niet-ondersteunde centrale koepel en open zuilengalerijen, werd gedurende meer dan een millennium door niemand geëvenaard.

In 1453 vielen islamitische troepen binnen. De basis van de kerk bleef intact, maar de moslims voegden op de vier hoeken een minaret toe. Over de iconen in de kerk lieten de moslims een pleisterlaag aanbrengen. Op die manier bleven de fresco's ongewild bewaard tot de restauratie in de 19e eeuw. De Aya Sofya werd in de jaren 1930 een museum.

Details en schatten

Tegenwoordig komt men de Aya Sofya binnen langs de westelijke deur van de narthex (het portaal). Het portaal is versierd met schitterende mozaïeken, die dateren uit de 6e tot de 11e eeuw, en panelen met bloemdecoraties en geometrische patronen. In het midden van het portaal bevindt zich de sierlijke Keizerlijke Poort die tijdens het Byzantijnse Rijk diende als ceremoniële ingang. Van daaruit komt de grootsheid van het schip met de koepel het beste tot zijn recht. Groene en paarse zuilen dragen de koepels rondom de hoofdruimte. Op het eerste gezicht lijkt de decoratie minimaal, maar in feite is ze prachtig gedetailleerd, met complexe sculpturen en versieringen op elke muur en zuil, en het delicate gebruik van zeldzaam marmer en halfedelstenen.

Vanuit het schip kunt u omhoog naar de bovenste galerijen en daar bevinden zich de belangrijkste mozaïeken. Ze dateren uit de 10e en de 14e eeuw en vormen de artistiek meest perfecte en historisch belangrijke collectie ter wereld. Het zuidelijke balkon, waar ooit de Byzantijnse keizerlijke familie zat, is het meest versierd. Het toont keizerlijke dynastieën die Christus en de Maagd Maria raadplegen. Deze mozaïeken zijn van historisch belang omdat ze ons vertellen wie wie was in het Byzantijnse Rijk en hoe de generaties elkaar opvolgden. Het getalenteerde vakmanschap is duidelijk aanwezig, zowel in het slimme gebruik van goud en edelstenen als in de latere toepassing van kleinere mozaïeksteentjes om schaduw en perspectief te creëren. De 'Deësis (Bidders)-mozaïek', die zich achter de marmeren deur aan het einde van de galerij bevindt, is zeer gedetailleerd. Hij toont de gezichten van Jezus, Maria en Johannes de Doper in een serene waardigheid.

Beste tip

• Om de grote koepels en de zuilen in detail te bekijken, moet u uw verrekijker niet vergeten.

Nader bekeken

• Maak voor u de Aya Sofya betreedt, een wandeling door de binnentuin. U kunt er de oude keuken- en wasfonteinen links en de graven van de Ottomaanse sultans rechts bekijken.