Belém

Meer dan elders in Portugal voelt u in Belém de aantrekkingskracht van de Atlantische Oceaan en de opwinding van de Eeuw van Ontdekkingen. Gedurende ruim een eeuw verlieten Portugese schepen de haven van Belém op zoek naar nieuwe werelden, en brachten rijkdommen mee terug uit onbekende landen. Bovendien is Belém het museumkwartier van Lissabon en bezit manuelijnse architectuur, dus u begrijpt dat er veel moois te zien is.

Padrão dos Descobrimentos

De beste manier om Belém te bereiken is met tram 15. Zet bij aankomst koers naar het Padrão dos Descobrimentos (Monument van de Ontdekkingen) dat in 1960 werd gebouwd ter ere van de 500e sterfdag van prins Hendrik de Zeevaarder. Een padrão was een grenssteen met een kruis erop, die Portugese ontdekkingsreizigers bouwden om hun aanwezigheid op nieuwe grond te markeren; deze moderne versie combineert op knappe wijze de vorm van een karveel, kruis en zwaard. De boeg van een schip is op zee gericht met prins Hendrik aan het roer. Achter hem staan andere helden van de Ontdekkingen, zoals Gil Eanes, Vasco da Gama, Pedro Álvares Cabral en de dichter Luï­s de Camões, die de Eeuw der Ontdekkingen bezong in zijn epos Os Lusí­adas (De Lusiaden).

Neem de lift naar de top van de 52 meter hoge toren voor een uitzicht over de haven, en wandel dan over de marmeren kaart van de wereld aan de voet van de toren, met de data van de Portugese overwinningen in Afrika, Azië en Amerika.

Manuelijns meesterwerk

Aan de waterkant staat de Torre de Belém, door Dom Manuel I gebouwd tussen 1515 en 1520 om de toegang tot de haven van Lissabon te bewaken. Dit elegante fort is een goed voorbeeld van wat tegenwoordig de manuelijnse stijl wordt genoemd, een Portugese versie van laat-gotische architectuur geïnspireerd op de ontdekkingen, met name ten tijde van Dom Manuel.

Kenmerkend voor deze stijl is het overvloedige gebruik van beeltenissen uit de zeevaart, ramen en deuren versierd met stenen beeldhouwwerk van geknoopte touwen, ankers, wereldbollen, exotische flora en fauna en andere maritieme motieven. Twee symbolen die we altijd tegenkomen in manuelijnse architectuur zijn de armillairsfeer (het embleem van Dom Manuel) en het kruis van de Orde van Christus. U kunt de toren binnengaan en op het terras alles bekijken.

Overige bezienswaardigheden

De andere bezienswaardigheden van Belém liggen aan de andere kant van het spoor, rond de tuinen van Praça do Império. Aan één kant staat het Centro Cultural de Belém, het pronkstuk gebouwd tijdens het Portugese presidentschap van de Europese Unie in 1992. Het is gebouwd van dezelfde kalksteen als het Mosteiro dos Jerónimos en was indertijd controversieel omdat het een modern gebouw was vlak naast het klooster, maar ondertussen is het in brede kring geaccepteerd en past verrassend goed in de omgeving. Het is nu al één van de drukste culturele centra van Lissabon, met kunstgalerieën, een designmuseum, concerten, boekenwinkels en modieuze cafés.

Werkelijk adembenemend is het zicht vanuit de tuinen op de Mosteiro dos Jerónimos, waarvan de bouw in 1502 begon op de plaats van een voormalige hermitage gesticht door prins Hendrik de Zeevaarder. Hier sliep Vasco da Gama in 1497 de laatste nacht voor hij vertrok op zoek naar een zeeroute naar India, en Dom Manuel zwoer dat hij een prachtige kerk zou bouwen ter ere van de heilige Maagd als de reis succesvol bleek. De bouw begon onder de Franse architect Diogo de Boytac en werd voortgezet door de Spanjaard João de Castilho. Het klooster zit vol manuelijnse stijlbloemen, vooral de zuidelijke toegang met de stenen heiligen en het beeld van prins Hendrik op een voetstuk.

Meteen bij binnenkomst in de kerk ziet u de graftomben van Vasco da Gama en Luï­s de Camões. Via een aparte ingang bereikt u de twee verdiepingen hoge kloostergang, een meesterwerk van manuelijnse kunst verfraaid met rijk maritiem maaswerk. In deze kloostergangen werd in 1986 het toetredingsverdrag van Portugal tot de Europese Unie getekend.

In een 19e-eeuwse vleugel van het klooster huist het Museu da Marinha, gewijd aan de maritieme geschiedenis van Portugal. Onder de collectie scheepsmodellen, kaarten, navigatie-instrumenten en oosterse kunst bevindt zich graffiti, in Afrikaanse rotsen gekerfd door de Portugese ontdekkingsreiziger Diogo Cão in 1483: Hier kwamen de schepen van de verlichte koning Jan de Tweede van Portugal.

Andere hoogtepunten zijn het model van het vlaggenschip van Vasco da Gama; de wereldkaart uit die tijd verdeeld in Spaanse en Portugese invloedssferen, met tekeningen van palmbomen en Afrikaanse slaven knielend bij het Kruis; en de reconstructie van de passagiershutten van het koninklijke jacht Amalia, zelfs met de eigen piano van de koning en de roulettetafel.

In een apart gebouw ziet u de staatsiesloepen, waaronder de vergulde die werd gebouwd voor de bruiloft van João VI in 1780. Deze heeft 78 roeiers nodig, en werd in 1957 voor het laatst gebruikt om de Britse koningin Elizabeth II over de Taag te vervoeren.

Ook een populair museum is het Museu Nacional dos Coches, met koetsen, rijtuigen en gesloten draagstoelen uit de 17e-19e eeuw. Kijk vooral ook naar de drie koetsen die Dom João V naar paus Clement VI stuurde, een extravagante tentoonspreiding van koninklijke rijkdom om tegemoetkomingen te verkrijgen voor de Portugese kerk. De koetsen bevatten veel allegorische verwijzingen uit de tijd van de Ontdekkingen, met draken die slaven vertrappelen en engelen die Lissabon in glorie verheffen ze zijn een goed voorbeeld van de manier waarop de Eeuw van Ontdekkingen het verlangen naar kennis verenigde met het verlangen naar militaire en religieuze macht.

Beste tip

• Bezoek Belém op een zondagmorgen omdat veel musea en bezienswaardigheden dan gratis entree bieden. Vermijd de maandag, dan is bijna alles gesloten.
• Trakteer uzelf op een kop koffie en een custardgebakje bij de Antiga Confeitaria de Belém.

Nader bekeken

• Het Museu de Arte Popular aan de waterkant (dinsdag - zondag 10.00 - 12.30 uur, 14.00 - 17.00 uur) dat werd gebouwd voor de Portugese Wereldtentoonstelling in 1940, biedt volkskunst uit de Portugese regio's.