Colosseum

Het Colosseum (Colosseo) is met niets anders in Rome te vergelijken. Ooit het toneel van gladiatorengevechten en ander amusement, en nu het meest majestueuze en indrukwekkende monument uit de Oudheid.

De eerste indruk

Gezien vanaf een afstand komt de volle omvang van het Colosseum het best tot zijn recht. De meest geschikte locatie voor een uitzicht is het park Colle Oppio ten noordoosten van het monument, of de uitzichttoren (Largo Agnes) direct boven de metro uitgang Colosseo (vanaf Via Cavour het best te bereiken over Via del Colosseo of de trap rechts van de metro, kijkend in de richting van de uitgang). Het gangbare uitkijkpunt "het open terrein ten westen van het amfitheater, tegen het Romeinse Forum aan gelegen", is minder imponerend. De toegang tot de bovenste verdiepingen van het monument is vlakbij, en hier kunt u om een deel van de buitenkant lopen, weg van het denderende verkeer dat de omgeving van het Colosseum aantast: ook de Arco di Constantino is van hieruit te bewonderen.

In het begin

Keizer Vespasianus begon rond het jaar 70 met de bouw van het Colosseum. Het was geïnspireerd op het Teatro di Marcello en de locatie werd eerder gebruikt als kunstmatig meer bij Nero's majestueuze Domus Aurea, of Gouden Huis. De grond van het gebied zorgde voor problemen, die door de aanleg van afwateringskanalen en de bouw van immense funderingen moesten worden verholpen. De kosten van het gebouw werden betaald uit de oorlogsbuit, in dit geval de Romeinse overwinning op de joden in 70, wat alleen al uit de tempel van Jeruzalem 50 ton goud en zilver opleverde. Joodse slaven die in de campagne gevangen waren genomen werden ingezet als arbeidskrachten. Rond de tijd dat Vespasianus overleed in 79 was het monument tot aan de derde rij voltooid. De zoon van Vespasianus, Titus, zette de bouw voort en wijdde het in '80 in met 100 dagen van festiviteiten, waarbij 5000 dieren werden geslacht.

Het resultaat was een wonder. Het ontwerp staat tot op heden model voor stadions, met rijen zitplaatsen en 80 uitgangen, of vomitoria, waardoor een enorme menigte "schattingen van de capaciteit van het Colosseum lopen uiteen van 50.000 tot 73.000 mensen," binnen enkele minuten het stadion kon verlaten. Boven de zitplaatsen kon door zeelieden van de keizerlijke vloot een zeildoek, of velarium, op zijn plaats worden getrokken om de toeschouwers schaduw te verschaffen. Het werd ondersteund door 240 houten masten. De gaten en steunen zijn nog zichtbaar in een ring onder de bovenste lijst van het bouwwerk.

In het Colosseum

Het monument is van binnen misschien minder spectaculair, al was het alleen maar omdat veel van de oorspronkelijke zitplaatsen en de vloer zijn verdwenen. De bovenste verdiepingen en de houten arena (afgeleid van arena, of zand, dat over de vloer werd gestrooid) gingen verloren bij een grote brand in 217. In de 400 jaar die volgden werd het bouwwerk door meer branden en aardbevingen aangetast. Tegen de 6e eeuw werd de arena gebruikt als werkplaats en begraafplaats; rond 1320 was de zuidkant van het monument ingestort. Veel stenen van het gebouw werden geplunderd. Meestal werden deze gebruikt voor kerken, wegen en paleizen als Palazzo Venezia, Palazzo Farnese en Palazzo Barberini. De ontwijding stopte in 1744, toen paus Benedictus XIV de plaats heilig verklaarde ter nagedachtenis van de christenen die hier gemarteld zouden zijn.

In tegenstelling tot de populaire mythe zijn echter weinig tot geen christenen in het Colosseum gedood, want er werden voornamelijk gladiatorengevechten en andere spelen gehouden. Tegenwoordig is het doolhof van tunnels en schachten onder het toneel zichtbaar, waarlangs dieren uit verafgelegen hokken, gladiatoren en andere hoofdrolspelers naar het toneel werden gebracht. Naar het schijnt was het door ingenieuze waterkanalen ook mogelijk om het podium onder water te zetten en zeegevechten na te bootsen.

Toeschouwers

De toeschouwers werden gescheiden naar status en geslacht en moesten zich speciaal voor de gelegenheid kleden. De keizer en de Vestaalse Maagden zaten tegenover elkaar in speciale loges op de laagste verdiepingen. Op brede platforms zaten naast hen de senatoren, die geacht werden in witte toga's te verschijnen en eigen stoelen (bisellia) mee te brengen. Boven hen zaten de ridders en aristocraten, dan kwamen de gewone Romeinse burgers (plebejers) en ten slotte, zo'n 40 meter hoog en 50 meter van het toneel verwijderd, de vrouwen, slaven en armen (hoewel naar het schijnt zich maar weinig vrouwen naar de spelen waagden).

Sommige groepen hadden aparte plaatsen, met name soldaten, schrijvers en bodes, en sommigen mochten er volstrekt niet komen, namelijk grafdelvers, acteurs en gepensioneerde gladiatoren. De plaatsaanwijzer was een functionaris die ervoor zorgde dat iedereen op de voor hem bestemde plaats terechtkwam.

Keizers en toeschouwers hadden vaak het lot van een hoofdrolspeler in handen. Een gewonde man kon om genade vragen door een vinger van zijn linkerhand op te steken; het zwaaien met een zakdoek betekende dan gratie, terwijl de uit Asterix zo bekende naar beneden gestoken duim de dood inhield. Gewonden werden vaak afgemaakt, of de menigte het er nu mee eens was of niet, en degenen die probeerden aan hun lot te ontkomen door zich dood te houden, werden met roodgloeiende ijzers gepord om te zien of ze nog leefden.

Beste tips

• Ga na zonsondergang terug naar het Colosseum, als het monument spectaculair door schijnwerpers wordt beschenen.
• De ingang ligt nogal verscholen aan de zuidkant
• Beklim de bovenste rijen van het monument om een goede indruk te krijgen van de afmetingen van het bouwwerk en de complexe tunnels onder het podium.
• Als de drukte u te veel wordt, ga dan even naar het nabijgelegen park ColleOppio. Voor het Colosseum staan vaak gladiatoren, die geld verlangenals je een foto van ze maakt.
• Vermijd de dure bars en cafés bij het monument. Er zijn alternatieven in Via Cavour of de straten die vanaf Via di San Giovanni in Laterano naar het oosten lopen. Voor een lichte lunch is Café Café geschikt, voor een completere maaltijd Nerone of Pasqualino.

Nader bekeken

• Voor de bezichtiging van de binnenkant van het Colosseum loont het zeker de buitenkant wat nader te bekijken. Deze wordt wel eens over het hoofd gezien, terwijl toch vooral de halve zuilen die iedere boog omzomen zeer de moeite waard zijn. Op de begane grond zijn ze Dorisch, op de eerste verdieping Ionisch en op de tweede Corinthisch; deze volgorde was afgekeken van het Teatro di Marcello. Let ook op de vele gaten die overal in het bouwwerk zitten en meestal dienden om de 300 ton ijzeren klampen te dragen die de stenen blokken extra bijeenhielden.