Galleria e Museo Borghese

Het museum Borghese is enigszins aan de kleine kant, maar de kwaliteit van de schilderijen en beeldhouwwerken, vooral de werken van Bernini, Canova, Rafaël en Caravaggio, maakt het tot één van de juwelen in de weelderige artistieke kroon die Rome heet. Door de eeuwen heen verwierven rijke Romeinse kerkvorsten en aristocraten vaak particuliere kunstcollecties, die later werden verkocht, vernietigd of overgedragen aan de stad of de Italiaanse staat. De beste van al deze collecties werd bijeengebracht door kardinaal Scipione Borghese (1579 - 1633), een neef van Camillo Borghese, de latere paus Paulus V. Veel werken werden in 1807 aan het Louvre in Parijs verkocht, vooral onder druk van Napoleon, wiens beruchte zus, Paolina, was getrouwd met prins Camillo Borghese. De overgebleven kunstwerken die in 1902 aan de staat werden nagelaten maken dit museum tot het mooiste in zijn soort in Rome, mede door het decor, het gerestaureerde Casino (1613-1615), of zomerhuis, van de Villa Borghese.

Collectie

De collectie is eenvoudig gerangschikt over twee verdiepingen en circa 20 weelderig gedecoreerde zalen, waarbij de begane grond is gewijd aan beeldhouwkunst en de 1e verdieping aan schilderijen. Eén van de beroemdste werken van het museum is al meteen in de eerste zaal te vinden, Antonio Canova's erotische beeld van Paolina Borghese als Venus. Dit is één van de meest zinnelijke beelden van het museum Borghese en ieder ander museum. Zo zinnelijk zelfs, dat de echtgenoot van Paolina, Camillo Borghese, iedereen verbood het beeld te bekijken. Paolina stond graag model, toen men haar vroeg hoe ze toch naakt had kunnen poseren voor het werk, schijnt ze te hebben geantwoord: "de studio was verwarmd".

De volgende zaal introduceert het werk van Gian Lorenzo Bernini, samen met zijn rivaal Borromini de geniale meesters van de barok in Rome. Het voornaamste beeld in de zaal is een standbeeld van David (1623 - 1624) terwijl hij een katapult afschiet naar Goliath, wiens gezicht naar een zelfportret van de beeldhouwer is. De opdracht voor het werk was afkomstig van Scipione, de kardinaal werd één van de voornaamste beschermheren van Bernini, die naar men zegt Bernini een spiegel voorhield toen deze aan het zelfportret werkte.

In zaal III bevindt zich Apollo en Daphne (1622 - 1625), wat door velen beschouwd wordt als het meesterwerk van Bernini. Het thema is de vlucht van Daphne voor Apollo, en het moment wordt uitgebeeld dat Daphne zichzelf in een laurierboom verandert, om aan de god te ontsnappen.

Een even betoverend werk staat in zaal IV, Pluto en Proserpina (1622), beroemd om het detail van Pluto's hand die Proserpines dij beetpakt. Zelden is de zachtheid van het lichaam zo overtuigend in steen weergegeven.

De volgende zaal herbergt een standbeeld van een hermafrodiet, een Romeinse kopie van een Grieks origineel (in het Palazzo Massimo alle Terme staat een soortgelijk beeld).

In zaal VI staan meer werken van Bernini: een beeld van Aeneas en Anchises (1613), waarschijnlijk gemaakt in samenwerking met zijn vader, toen Bernini nog maar 15 was, en het veel latere allegorische werk Waarheid (1652), dat onvoltooid is gebleven.

In zaal VIII bevindt zich nog een Romeins origineel, een beroemd beeld van een Dansende Sater uit de 2e eeuw. Deze zaal is bekender door de eerste belangrijke schilderijen in het museum, namelijk werken van Caravaggio, die grotendeels met scherp inzicht werden aangekocht door Scipione toen ze door anderen waren afgekeurd als te choquerend. Caravaggio schijnt in ten minste twee van de schilderijen zelfportretten te hebben afgebeeld, als de Zieke Bacchus (ca. 1593) en als Goliath in David met het Hoofd van Goliath (1609 - 1610). Zijn beste werken hier zijn de Madonna dei Palafrenieri (1605 - 1606) en de Jongen met een Mand Fruit (1593 - 1595), beide opzienbarend door het gevoel van realisme. Eerstgenoemd schilderij toont de Maagd die een slang vertrapt, een symbool van het kwaad en ook van ketterij, een zinspeling op de toenmalige confrontatie tussen de katholieke en protestantse Kerk.

Op de bovenste verdieping hangen allerlei soorten andere schilderijen. Een van de mooiste is Rafaëls Getuigenis (1507), één van meerdere werken van de kunstenaar in de eerste hoofdzaal. Onder de andere fantastische schilderijen bevinden zich werken van Perugino, Andrea del Sarto, Correggio, Lorenzo Lotto, Bronzino en Giovanni Bellini.

Eén van de beste schilderijen is voor de laatste zaal van het museum bewaard: Antonello da Messina's Portret van een Man(ca. 1475), het prototype in dit genre van portretschilderijen.

Beste tip

• Het aantal bezoekers dat toegelaten wordt tot de Galleria Borghese is beperkt, daarom is het verplicht om het toegangskaartje van tevoren te reserveren. Bel 06 32810 of bezoek www.ticketeria.it voor reserveringen. De boekingsdienst is geopend maandag - vrijdag 09.00 - 19.00 uur, zaterdag 09.00 - 13.00 uur. Bel ruim van tevoren, vooral in hoogseizoen (Pasen-september).

Nader bekeken

• Eén van de meest mysterieuze en fantastische schilderijen in de Galleria Borghese is het mooie en vaak niet begrepen Heilige en Wereldse Liefde(1514) van Titiaan. Sommigen beweren dat het echte onderwerp Venus en Medea is, of Hemelse en Aardse Liefde: de meeste critici geloven echter dat het een allegorie op de lente is, en werd geïnspireerd door dezelfde vreemde fictieve romance, Hypnerotomachia di Polifilo, die Bernini het idee gaf voor zijn beeld van de excentrische olifant voor de Santa Maria sopra Minerva