Palazzo Altemps

Het Palazzo Altemps en het zustermuseum Palazzo Massimo alle Terme vormen de fantastische omgeving voor Romes grote antiquiteiten in staatseigendom. De Romeinse beeldhouwwerken hier behoren tot de beste van de stad en worden prachtig tentoongesteld in een mooi gerestaureerd renaissancepaleis.

Rond 1477 begon de bouw van het Palazzo Altemps, maar het kreeg de naam van kardinaal Marco Sittico Altemps, die na 1568 de eigenaar was. Altemps verzamelde antiquiteiten, en zou zeer ingenomen geweest zijn met de huidige bestemming van zijn paleis, want tegenwoordig huisvest het een aantal van de allerbeste beeldhouwwerken uit de klassieke tijd.

De collectie

De beelden zijn onderdeel van de collectie van het Museo Nazionale Romano, dat de kunstwerken voorheen slecht tentoonstelde, maar ze eind jaren 1990 kon verdelen over verscheidene nieuwe onderkomens. De kunstwerken zijn over de twee verdiepingen van het paleis verspreid, en anders dan in soortgelijke musea worden de zintuigen hier niet afgestompt door eindeloze rijen anonieme bustes en tweederangs beelden. Alles is hier van hoge kwaliteit, met maar een paar stukken in iedere zaal. In sommige zalen staan niet meer dan één of twee beeldhouwwerken, met als resultaat dat ieder meesterwerk de ruimte krijgt die het nodig heeft om tot zijn recht te komen.

Als extra bonus bezit het paleis zelf ook een paar prachtig gedecoreerde en met fresco's beschilderde zalen en ruimtes, bijvoorbeeld de kleine kerk Sant'Aniceto en de verbazingwekkend beschilderde loggia op de eerste verdieping.

Ontdek het museum

Na een verzameling zalen rond de hal met het loket komt de bezoeker terecht op het open binnenplein, dat aan weerszijden (de noord- en de zuidkant) wordt geflankeerd door twee arcades met standbeelden. De zalen zijn weliswaar genummerd en worden op de plattegrond vermeld, maar doordat ze steeds uitkomen op de binnenplaats wordt aangemoedigd willekeurig en vrij rond te kijken.

Begin de verkenning echter door linksaf te gaan. De eerste grote werken van het museum komt de bezoeker tegen in zaal 7, de Zaal van de Hermafrodieten, een tweetal figuren van Apollo de Lyricus uit de 1e eeuw, beide uit de collectie Ludovisi, een groep belangrijke beeldhouwwerken bijeengebracht door Ludovico Ludovisi, een neef van paus Gregorius XV uit Bologna. De collectie werd in 1901 door de Italiaanse regering aangekocht en vormt het hart van alle beelden in Altemps.

Een ander werk uit de collectie, de Ludovisi Athena, schittert in zaal 9, een standbeeld dat zich onderscheidt door de fraai gebeeldhouwde tuniek en de slang die zich kronkelt om de godin aan te staren.

Zaal 14 bevat een prachtige beeldengroep met Dionysus en sater met een panter, vol aangebrachte details als het gekrulde haar van Dionysus en de tros druiven die hij vasthoudt.

De topstukken van het museum staan op de eerste verdieping. Om ze te bereiken gaat u over de binnenplaats en neemt dan de trap vlakbij de ingang. De trap komt uit op de zuidelijke loggia, waar een sarcofaag uit de 2e eeuw te vinden is, versierd met taferelen van Mars en Venus, een belangrijk kunstobject omdat het werd bewonderd en nagetekend door renaissancistische kunstenaars als Rafaël en Mantegna.

Zaal 19 aan het andere eind van de loggia staat bekend als de Zaal van Geschilderde Uitzichten. In de zaal ernaast (zaal 20, de Kastzaal) staat men oog in oog met twee sensationele beelden: de Ludovisi Orestes en Electra, een beeldengroep uit de 1e eeuw van Menelaus (de handtekening van de kunstenaar is te zien op de sokkel), en de Ludovisi Ares, een zittende figuur (mogelijk Achilles) met zwaard en schild; het beeld is waarschijnlijk een Romeinse kopie van een Grieks origineel en werd in 1622 door Bernini gerestaureerd.

Mooiste werken

De mooiste werken van het museum bevinden zich in de volgende zaal (zaal 21, Zaal van het Verhaal van Mozes). Er staan slechts twee monolithische hoofden en een bedrieglijk bescheiden uitziend reliëf. De hoofden zijn de Ludovisi Acrolith (links van het reliëf) en de Ludovisi Hera. Laatstgenoemde was één van de beroemdste en meest bewonderde bustes van de Oudheid en is geïdentificeerd als een geïdealiseerd portret van Antonia Augusta, moeder van keizer Claudius, die hij na haar dood vereerde.

Minder sensationeel is het reliëf in het midden, de Ludovisi Troon die in 1887 onder de grond van Villa Ludovis werd ontdekt. Hoewel de meningen verdeeld zijn, geloven de meeste critici dat het een reliëf is uit de 5e eeuw v.C., dat naar Rome werd gebracht uit één van de Griekse koloniën in Calabria in Zuid-Italië, nadat de Romeinen de regio in de 3e eeuw v.C. grotendeels hadden veroverd. De voorkant van de troon laat de geboorte en verwelkoming aan land zien van Aphrodite. Op de panelen aan de zijkanten van de troon staan twee meisjes, beide gezeten op gevouwen kussens, het ene naakt en een dubbele fluit bespelend, het andere gekleed en korrels wierook uit een doosje op een vlammende komfoor strooiend.

De grote zaal (zaal 26) aan het eind van de westelijke flank is een grote salon met sierlijke open haard. Nu staan er drie bijzondere beelden: in het midden staat de Gallische soldaat en zijn vrouw en plegen zelfmoord, één van de meest dramatische en aangrijpende beeldhouwwerken in de westerse kunstgeschiedenis. Het werd samen met de Stervende Galliër gevonden, die zich nu in het Musei Capitolini bevindt. Waarschijnlijk behoorde het tot een groep van verbonden beelden gebaseerd op drie bronzen werken die in opdracht van Attalus I, koning van Pergamum, werden vervaardigd om zijn overwinning op de Galliërs te gedenken. De marmeren kopieën hier en in Musei Capitolino werden in opdracht van Julius Caesar gemaakt om zijn zege over de Galliërs te vieren. Net als de Ludovisi Troon werd het standbeeld gevonden bij de bouw van Villa Ludovisi op een landgoed dat aan Julius Caesar toebehoorde.

Ten slotte staan in deze zaal nog twee beeldhouwwerken: het hoofd van Mars met helm en de voorname Ludovisi Sarcofaag, een virtuoos beeldhouwwerk waarop de afbeelding van een slag, in drieën verdeeld: bovenaan de overwinnaars, de strijders in het midden en de verslagenen onderaan.

Beste tips

• Als u buiten de zomermaanden in Rome bent, loont het zich zeker om het Palazzo Altemps na zonsondergang te bezoeken: de uitstekende belichting in het museum voegt aan menig beeld enorm veel drama toe.
• Schaf de museumgids en plattegrond aan, gepubliceerd door Electa-Soprintendenza Archeologica di Roma (verkrijgbaar in het Engels): hij is prachtig geïllustreerd en geeft interessante achtergrondinformatie bij de voornaamste werken.
• Stop voor een kop koffie in de altijd populaire Bar della Pace, even buiten het Piazza Navona gelegen.