Palazzo Massimo alle Terme

In het Palazzo Massimo alle Terme bevindt zich een deel van het Museo Nazionale Romano, één van de grootste collecties oude kunst ter wereld. Het is één van de nieuwste museum ruimtes in de stad en een uitstekende prachtige plaats voor een aantal prachtige beelden, schilderijen en mozaïeken uit de Romeinse tijd.

Het Palazzo ligt dicht bij het onaantrekkelijke station Termini, maar laat u hier niet door van de wijs brengen, want eenmaal binnen in het uitstekend gerestaureerde 19e-eeuwse gebouw wordt de bezoeker getroffen door een indrukwekkende schoonheid.

Het museum is over drie verdiepingen verdeeld: de eerste twee (begane grond en eerste verdieping) zijn grotendeels gewijd aan beeldhouwkunst, de bovenste (tweede) verdieping voornamelijk aan mozaïeken en een reeks Romeinse ruimtes met fresco's, afkomstig van verschillende archeologische opgravingen in Rome. Zulke beschilderde ruimtes zijn buitengewoon zeldzaam, aangezien de meeste fresco's van een dergelijke ouderdom al lang door de elementen zijn vergaan. Ook zijn ze van een verrassende schoonheid, neem er dus ruim de tijd voor om ze recht te doen.

De collectie

Deze mozaïeken en schilderijen onderscheiden het Palazzo Massimo van het zustermuseum Palazzo Altemps, dat kleiner is en meer de nadruk legt op beeldhouwkunst, in het bijzonder de uitstekende werken uit de collectie Ludovisi.

Rechts voorbij het loket en de vestibule bevinden zich de eerste acht zalen, die om het binnenplein van het paleis liggen. Voor u, langs de rechterkant van het binnenplein, loopt een van de drie galerijen, vol met bustes en beelden die in de laatste jaren van de Republikeinse periode (eind 2e en begin 1e eeuw v.C.) dienden als begrafenis- of eremonumenten. Rechts bevindt zich zaal I, waar te midden van verscheidene bustes en beelden van Romeinse figuren uit de hogere klassen en het meesterwerk Generaal van Tivoli staat. Het is waarschijnlijk gemaakt door een Griekse beeldhouwer, naar aangenomen wordt tussen 90-70 v.C., in een tijd dat de Romeinen militaire campagnes in Azië« uitvoerden.

Zaal III herbergt een collectie Romeinse munten, en het hoogtepunt van Zaal V is een virtuoos standbeeld van keizer Augustus. Let op de fijne detaillering van de toga van de keizer.

Anders in stijl, maar niet minder fascinerend, is het beeld van Niobede in zaal VII, ' één van de mythische dochters van Niobe, vermoord door Apollo en Artemis: het beeld toont Niobe die probeert zich van een pijl van Artemis te ontdoen. Op de begane grond bevinden zich in andere zalen en galerijen nog vele beelden van dergelijke kwaliteit, alsmede kleine muurschilderingen als voorproefje van de kunstwerken op de bovenste verdieping.

De beelden op de eerste verdieping lopen chronologisch door de Romeinse periode, en de draad van zaal I beneden wordt hier weer opgepakt met werk uit de periode van de Flavische keizers als Vespasianus, Titus en Domitianus (na 69).

De werken in de 14 zalen hierna bestrijken de volgende 400 jaar. Tussen deze verspreid bevinden zich zalen met een bepaald thema, met als uitschieter zaal VI, gewijd aan de geïdealiseerde sporten en andere beelden die ooit de oude gymnasia en sportarena's van Rome sierden. Hier is ook het beroemdste standbeeld van het museum te vinden, de Disco-bolo Lancellotti, of Lancellotti Discuswerper (halverwege de 2e eeuw), de mooiste van verscheidene Romeinse kopieën van een Grieks bronzen origineel uit de 5e eeuw v.C. Dit origineel werd door klassieke schrijvers geprezen als een perfecte studie van het menselijk lichaam in beweging.

Een totaal ander, maar even bekoorlijk beeld is te vinden in zaal VII, gewijd aan goden en godheden: L'Ermafrodito Addormentato, of Slapende Hermafrodiet (2e eeuw). Evenals de Discuswerper is dit beeld het beste van meerdere bekende kopieën van een populair Grieks origineel dat 400 jaar eerder was vervaardigd. Het zinnelijk uiterlijk van het beeld maakte het populair als versiering in tuinen en open ruimtes in huizen van voorname particulieren. De meest opmerkelijke figuur in zaal IX, over het theater en podiumkunsten, is het grovere beeld van een gemaskerde acteur in de gedaante van Papposileno.

Muurschilderingen

De bovenste verdieping verdient de meeste tijd in het museum. Het eerste hoogtepunt is zaal II, gewijd aan de fantastische muurschilderingen uit de Villa di Livia, een villa die eigendom was van Livia Drusilla, moeder van keizer Augustus (die regeerde van 27 v.C.-14). De wandschilderingen tonen een prachtig tuintafereeltje, met veel groene en blauwe kleuren en talloze gedetailleerd geschilderde vogels, bloemen en bomen, die het vermoeden doen rijzen dat de oorspronkelijke kamer deel uitmaakte van een zomerhuis of rusthuis. Loop vanuit hier terug door zaal I en (noordwaarts) langs de rechter galerij naar de zalen III en V. Deze bevatten muurschilderingen die werden verwijderd uit de Villa Farnesina, ontdekt in 1879.

Deze villa was waarschijnlijk oorspronkelijk gebouwd voor het huwelijk van Julia, de dochter van Augustus. Het zijn de belangrijkste schilderijen in hun soort, vervaardigd in verschillende stijlen, van traditionele landschappen en mythologische scènes met Griekse invloeden tot friezen en architectonische motieven in Egyptische stijl. Dergelijke schilderijen zijn maar zelden te zien, wat hun delicaatheid, vakmanschap en sublieme kleurgebruik nog verrassender en indrukwekkender maakt. Hetzelfde kan gezegd worden van de vele mozaïeken op deze verdieping, met een schoonheid en detail die in scherp contrast staan tot latere, zogenaamd meer ontwikkelde, middeleeuwse mozaïeken in de stad.

Beste tips

• Het is niet moeilijk de weg in het museum te vinden, maar de museumgids (zie onder) bevat een duidelijke plattegrond van iedere verdieping. De museumwinkel heeft veel mooie geschenken en boeken, neem dus geld en creditcards mee voor het geval u in de verleiding komt.
• De gelegenheden om wat te drinken of te eten aan het Piazza della Repubblica zijn nogal saai, maar een klein stukje verderop aan Vittorio Emanuele Orlando 75 bevindt zich Dagnino (Galleria Esedra, tel. 06 481 8660, dag. 07.00 - 22.00 uur), een prachtige ouderwetse gebakswinkel met Siciliaanse specialiteiten.

Nader bekeken

• Het mooie van het Palazzo Massimo is dat het niet, zoals veel musea van oudheden is volgestouwd met eindeloze rijen saaie beelden: uitgangspunt was duidelijk kwaliteit voor kwantiteit. Er zijn relatief weinig werken, en ze zijn allemaal goed gelabeld en worden uitstekend gepresenteerd. Als u er meer over wilt weten loont het zich om de voortreffelijke gidsen voor het museum aan te schaffen. Ze zijn gepubliceerd door Electa-Soprintendenza Archeologico di Roma. Kopieën in het Engels zijn doorgaans in de museumwinkel verkrijgbaar.